Bronnen

Periode 

Al sinds de middeleeuwen bestond er binnen de katholieke kerk een traditie om verslag te leggen van wat er binnen kerk en wereld gebeurde. Aanvankelijk ging het om kloosterannalen en visitatieverslagen. Sinds de zeventiende eeuw werden in de Zuidelijke Nederlanden visitatieverslagen opgemaakt, ten behoeve van het jaarlijkse bezoek van de deken aan de parochies. Vanaf die tijd gingen pastoors ook steeds vaker geschriften bijhouden, waarin werd opgetekend wat er zich in diens parochie zoal afspeelde. 

Deze geschriften waren toen nog voornamelijk ‘parochieannalen’, overzichten met jaartallen waarbij de belangrijkste gebeurtenissen in die parochie werden genoteerd. In de eerste helft van de negentiende eeuw ontwikkelden deze geschriften zich tot systematische boekwerken, waarbij de ‘parochiekroniek’ steeds meer een belangrijke plaats innam. Het was in de negentiende eeuw dat het parochiememoriaal zijn uiteindelijke en nog altijd gekende vorm zou aannemen. 

Bewaarplaats 

De parochiememorialen kunnen gevonden worden in de inventarissen op het archief van een parochie. Deze inventarissen vind je zowel bij de Rijksarchieven als bij de verschillende stads- en gemeentearchieven. Een groot deel van het negentiende- en twintigste-eeuwse parochiaal archief is echter niet overgebracht naar een archiefinstelling en berust nog bij de parochie zelf of bij het bisdom. 

Raadplegen 

Parochiememorialen ouder dan 100 jaar zijn doorgaans vrij raadpleegbaar. 

Gegevens 

Het parochiememoriaal, ook wel ‘liber memorialis’ of ‘registrum memorialis parochiae’ genoemd, is het kerkelijke equivalent van de stads- en gemeenteverslagen die sinds 1836 door Belgische steden en gemeenten werden bijgehouden. Ze is een optekening, doorgaans door de pastoor, van wat er zich gedurende een bepaalde periode in de parochie heeft afgespeeld. 

Wat zich afspeelde in een parochie, heeft vanzelfsprekend zowel betrekking op het leven in als buiten de parochie, zeker in dorpen. Het leven buiten de kerk raakte in veel gevallen namelijk ook aan het leven binnen de kerkmuren, bijvoorbeeld in het geval van een ramp of epidemie, bij een grote stroom inwijkelingen of nieuwe wetgeving van de federale overheid die raakt aan de sociaaleconomische positie van de parochianen. 

Uiteraard werd in een parochiememoriaal ook opgetekend of er bepaalde feestelijkheden waren en welke bijzondere levensgebeurtenissen van parochianen zich hadden voorgedaan. Daarnaast vermeldt ze ook informatie ten aanzien van de parochie zelf en de verhouding met bijvoorbeeld het bisdom, een verbouwing van het kerkgebouw of de aanschaf van nieuw kerkmeubilair. 

Let op 

• Het parochiememoriaal werd soms in het Nederlands, soms in het Latijn opgesteld. Mogelijk werd ze hier en daar ook wel eens in het Frans opgesteld, afhankelijk van lokale context en achtergrond van de pastoor. 
• Belangrijk is dat het hier niet om een gestandaardiseerde bron gaat. De pastoor gaf zelf vorm aan de opzet en vorm van het parochiememoriaal, hoewel een parochiememoriaal in de basis wel een vaste vorm heeft. Bovendien beslaat het parochiememoriaal ook niet altijd een volledige periode, soms is zij gefragmenteerd. 
• De parochiale archieven uit de negentiende en twintigste eeuw zijn voor een groot deel nog niet overgebracht naar het rijksarchief of een van de stads- en gemeentearchieven. Mogelijk berust het parochiememoriaal dat je zoekt nog bij de parochie of bij het bisdom. 

Tips 

• Ben je op zoek naar het parochiememoriaal van een specifieke parochie? Ga eerst na bij het rijks-, stads- of gemeentearchief of hier het parochiaal archief uit de negentiende en twintigste eeuw is ondergebracht. Is dat niet het geval, neem dan contact op met de betreffende parochie of met het bisdom. 
• Wil je meer inzicht verwerven in het dagelijks leven van een bepaald dorp of een bepaalde wijk in een zekere periode? Raadpleeg dan ook eens de stads- of gemeenteverslagen van die stad of gemeente.