Bronnen

Periode 

Tijdens het ancien régime was het met name de katholieke kerk die zorg droeg voor zieken, gewonden en armen, doch niet uitsluitend. Een belangrijke, zij het toch vooral organisatorische, verandering kwam toen het huidige Belgische grondgebied bij de Eerste Franse Republiek werd ingelijfd. Door de wetten van 7 oktober en 27 november 1796 werd overgegaan tot de oprichting van de zogeheten Commissies voor de Burgerlijke Godshuizen en de Burelen van Weldadigheid in elke gemeente. Alle publieke en private instellingen voor gezondheids- en armenzorg werden vanaf dan ondergebracht bij de Commissies voor de Burgerlijke Godshuizen en de Burelen van Weldadigheid zouden de zorg voor hulpbehoevenden en armen aan huis op zich nemen. 

Deze verdeling van de gezondheids- en armenzorg over twee instellingen kon ertoe leiden dat er in de gasthuizen of hospitalen weinig mensen moesten worden verzorgd en de Commissies voor de Burgerlijke Godshuizen relatief ruim in de liquide middelen zaten, terwijl de Burelen van Weldadigheid geld tekort kwamen, omdat ze een hoop armen (financiële of geneeskundige) ondersteuning (aan huis) moesten bieden. Onder meer hierom werd in 1925 besloten tot samenvoeging van deze twee instellingen in de Commissies van Openbare Onderstand. In 1976 zouden de Commissies van Openbare Onderstand veranderen in de tegenwoordig gekende Openbare Centra voor Maatschappelijk Welzijn (OCMW's), die je in iedere gemeente vindt. 

De praktijk van de besteding gaat terug tot aan de late middeleeuwen. Vanaf 1796 werden kinderen, bejaarden en gehandicapten door de voorgangers van het OCMW ‘(uit)besteed’ of geplaatst bij een kostgever, wanneer er niemand was die voor hen kon zorgen of wanneer de financiële lasten voor de familie te groot waren om die te kunnen dragen. De kostgever bij wie de bestedeling werd geplaatst, ontving hiervoor zogenaamd ‘kostgeld’ en van de bestedeling werd verwacht dat hij lichte arbeid bij de kostgever zou verrichten. In meerdere landen bestond deze praktijk van (uit)besteding, wat regelmatig niet ten goede kwam aan het welzijn van de bestedeling. 

Bewaarplaats 

De bestedingsdossiers van de voorgangers van de Openbare Centra voor Maatschappelijk Welzijn zijn te vinden in de inventarissen op het archief van het Bureel van Weldadigheid en de Commissie van Openbare Onderstand. Deze inventarissen vind je zowel bij de Rijksarchieven als bij de verschillende stads- en gemeentearchieven. 

Raadplegen 

Bestedingsdossiers ouder dan 100 jaar zijn doorgaans vrij raadpleegbaar. 

Gegevens 

In de eerste plaats vind je meer algemene gegevens in een bestedingsdossier. Te denken valt aan de naam en geboortedatum van de bestedeling, de datum waarop besloten werd tot plaatsing en de kostgever bij wie de bestedeling werd geplaatst. Naast deze algemene gegevens vind je in een bestedingsdossier vaak ook meer informatie met betrekking tot de opvolging van de plaatsing(en) van de bestedeling, onder meer ondersteund door middel van rekeningen. 

Omdat het leven van elke bestedeling anders verliep, is de informatie die je in zo’n bestedingsdossier kan aantreffen, ook steeds anders. Bij weeskinderen eindigde hun leven als bestedeling doorgaans met het bereiken van de volwassenheid, terwijl ouderen in veruit de meeste gevallen bestedeling bleven tot aan hun dood. 

Let op 

• In dit artikel wordt de overkoepelende benaming ‘bestedingsdossier’ gebruikt, maar in de inventarissen kunnen deze dossiers ook onder andere namen worden gevonden. In Antwerpen worden ze bijvoorbeeld ‘besteedboeken’ genoemd, in andere steden en gemeenten wordt dan weer gesproken over ‘persoonlijke dossiers van geplaatste kinderen / ouderen’. 
• Beslist niet alle bestedingsdossiers hebben de tand des tijds doorstaan. In verschillende steden en gemeenten zijn ze niet of nauwelijks bewaard gebleven. 

Tips 

• Bij het FelixArchief is er voor de stad Antwerpen een alfabetische index op de processen-verbaal van de plaatsingen te vinden (in de studiezaal), waarmee je gemakkelijk na kan gaan of er van een voorouder of familielid in de stad Antwerpen als bestedeling is geplaatst geweest. In het proces-verbaal vind je de lettercode die naar het betreffende besteedboek verwijst, waarin de informatie over de plaatsing van de betreffende bestedeling is opgenomen. 
• Informeer bij andere steden en gemeenten hoe je het beste kan nagaan of er daar nog een bestedingsdossier van een van je voorouders of familieleden werd bijgehouden. Als je een specifieke naam, inclusief geboortedatum doorgeeft, helpt dat de medewerkers om sneller het betreffende dossier te vinden.