Verhalen

Intersekse mensen worden geboren met biologische kenmerken (zoals chromosomen, hormonen of geslachtsorganen) die niet passen binnen de typische definities van ‘mannelijk’ of ‘vrouwelijk’. Er zijn veel verschillende vormen van intersekse. Zoals hyperandrogenemie: het lichaam maakt meer mannelijke hormonen aan dan gemiddeld.

Soms is intersekse zichtbaar bij de geboorte, maar vaak wordt het pas later ontdekt. Bijvoorbeeld tijdens de puberteit als het lichaam zich anders ontwikkelt dan verwacht. Het kan ook pas aan het licht komen bij vruchtbaarheidsonderzoek, na een medisch onderzoek of soms helemaal niet. Intersekse is dus een natuurlijk voorkomend fenomeen dat op verschillende manieren en momenten zichtbaar kan worden.

Willy De Bruyn wordt in 1914 geboren als Elvira De Bruyn. Als uitzonderlijk wielertalent wint hij in 1934 het Europees- én wereldkampioenschap wielrennen bij de vrouwen. Een jaar later wordt hij Belgisch kampioene.

Verward door de naamsverandering en de voornaamwoorden? Bij de geboorte van Willy zijn de dokters ook verward. Want hij wordt geboren met een intersekse variatie. Ze wijzen hem uiteindelijk het vrouwelijke geslacht toe.

Het gevolg: Elvira voelt zich man. In 1937 laat hij zijn geslacht officieel aanpassen in de burgerlijke stand. Voortaan gaat hij door het leven als Willy De  Bruyn.

Willy is niet de enige atleet die in die periode van geslacht verandert. Verschillende sekse- en genderdiverse atleten beroeren de sportwereld en genieten veel aandacht in de Belgische pers.

De Tsjechische Zdenka Koubkova, wereldkampioene atletiek bij de vrouwen, ondergaat in 1936 een transitie en leeft voortaan als Zdeněk Koubek. In 1936 ondergaat ook de Engelse kampioene speerwerpen, Mary Weston, een transitie en gaat voortaan door het leven als Mark Weston. Sophie Smentkowna, een succesvolle Poolse speerwerpster, wordt na een operatie in 1937 Jozef Smentek.

Operatieve geslachtsveranderingen zijn mogelijk dankzij hormoontherapie en ontwikkelingen in de medische wetenschap aan het begin van de 20e eeuw (lees meer over de medische geschiedenis van transzorg).

Een gezonde geest in een gezond lichaam?

Moderne competitiesport is begin 20e eeuw nog uitsluiteind voorbehouden voor mannen. Wedstrijdsport voor vrouwen wordt als fysiek en moreel ongepast beschouwd, en sterk gelimiteerd. Zo zouden te intensieve inspanningen de geslachtsorganen beschadigen en de dus rol van vrouwen als toekomstige moeder en echtgenote in het gedrang brengen.

Aanvankelijk mogen vrouwen alleen deelnemen aan ‘rustige’ elitesporten zoals tennis, golf en boogschieten. Maar in de jaren 1920 mogen ze mondjesmaat ook deelnemen aan meer volkse sporten, zoals atletiek en wielrennen.

Beide disciplines worden in die tijdsperiode beschouwd als mannelijke sporten bij uitstek. Want sportieve kwaliteiten als spierkracht, doorzettings- en uithoudingsvermogen zouden alleen mannen toebehoren.

Dat is heel duidelijk in verslaggeving over de eerste carrièrejaren van Willy. De vergelijking met mannelijke renners is nooit ver weg in de krantenartikelen. Een anonieme journalist in Sportwereld beschrijft dat het “meesterschap van Elvira De Bruyn, n’en echten jongen, overweldigend was”.

“Is dit nog een dochter van Eva? […]” – Sportwereld, 3 oktober 1938

In de jaren 1930 blijven sportende vrouwen een belangrijke bron van verontwaardiging, discussie en kritiek.

Een anonieme journalist in Het Nieuwsblad vraagt zich op 5 november 1936 af wat men moet maken van die vrouwelijke ‘drang naar sport’:

heeft de vrouwensport dan reeds zoveel uitbreiding genomen en hoofden op hol gebracht dat onze brave, eerbiedige grootmoeders gaan beginnen wielrijden, voetbalspelen, voetloopen of wat weet ik al?

Bovendien worden de resultaten van sportvrouwen, zoals de vele overwinningen van Willy, geminimaliseerd of behandeld als triviale feiten. Er ging meer aandacht naar randfactoren, zoals de kledij van de wielrensters en het gedrag van de toeschouwers. Wielerwedstrijden voor vrouwen werden in krantenartikelen weinig serieus genomen en de deelnemende wielrensters bespot.

Illustratief is de verslaggeving van het wereldkampioenschap wielrennen te Schaarbeek in 1934. Journalisten gebruiken termen zoals ‘schandelijke exhibitie’, een ‘zotternij’, ‘spektakel’, ‘schouwspel’, ‘ontaardende exhibitie’ of ‘ongezond vermaak’.

Mannelijke sportvrouwen?

“Er blijken op onze sportvelden meer vrouwen rond te loopen die dichter bij Adam dan bij Eva staan” – Sportwereld, 19 april 1937

Ondanks de tegenstand neemt het aantal vrouwen in competitiesport gestaag toe. In de jaren 1930 is de sportwereld dus sterk in verandering. Er wordt angstvallig gekeken naar die ontwikkeling.

Zo vreest men dat vrouwen zullen vermannelijken door aan sport te doen.

De media gebruiken de verhalen van Willy en andere atleten die van geslacht veranderen om te twijfelen aan vrouwensport. Is een sterke sportvrouw wel een echte vrouw? Kan een kampioene niet stiekem een man zijn?

De straffe sportprestaties van vrouwelijke atleten worden in sportverslagen niet langer gebagatelliseerd, maar van cruciaal belang.

Over Willy verschijnt in de Franstalige krant La Dernière Heure op 22 april 1937 het volgende:  

Diegenen die haar toen zagen met haar jongensachtige kapsel, haar platte borst, haar handen van een worstelaar en haar gespierde benen, stelden vast dat ze een beetje mannelijk was en dat dit niet helemaal het beeld was dat men zich van een kampioene van het mooie geslacht kon maken.

Is er bedrog in het spel?

Willy wordt, net als de andere trans en intersekse atleten, vaak neergezet als ‘valsspelende mannen’ in de vrouwencompetitie. Zijn prijzen en titels zouden onrechtvaardig zijn. Maar hij sport simpelweg in de categorie die hem bij geboorte is toegewezen. Na zijn transitie stopt hij met vrouwenwedstrijden en rijdt hij nog enkele keren mee met de mannen.

Een nalatenschap van strijd

De debatten uit de jaren 1930 klinken vandaag nog steeds door in discussies over sekse- en genderdiverse atleten in de sport. In hedendaagse discussies komen diezelfde argumenten vaak terug: oneerlijke concurrentie, valsspelen en genderfraude.

 Zijn verhaal is een krachtig voorbeeld van hoe gender en sport al decennia met elkaar botsen.