Bronnen

Periode 

Hoewel men bij het woord ‘politie’ waarschijnlijk al gauw denkt aan de lokale politie, is het begrip ‘politie’ relatief breed. Ze omvatte tot 2001 namelijk de Rijkswacht, gemeentepolitie (in de steden), lokale politie (op het platteland) en de gerechtelijke politie. De eerste drie hebben hun wortels in de Franse en Hollandse tijd. De Rijkswacht ontstond uit de gendarmerie, in de Hollandse tijd maréchaussée genoemd, dat in feite een militair politiekorps was en dat daar ingezet kon worden, waar nodig. 

Op lokaal niveau waren er reeds in de Franse tijd politiekorpsen ontstaan, die zowel voor de ordehandhaving als voor de gerechtelijke ondersteuning van het onderzoek naar strafbare feiten verantwoordelijk waren. In de steden werden gemeentepolitiekorpsen ingesteld, op het platteland belichaamde de veldwachter de lokale politie. Pas in 1919 kwam het tot een officiële scheiding van de ordehandhavende taken en de gerechtelijke ondersteuningstaken, hiertoe werd in dat jaar de gerechtelijke politie opgericht. 

Bewaarplaats 

De processen-verbaal van de gemeentepolitiekorpsen en de lokale politie zijn meestal te vinden in de inventarissen op het modern archief van een stad of gemeente, onder een rubriek als ‘Openbare orde’, ‘Politie’ of ‘Justitie’, soms ook in een eigen inventaris. Deze inventarissen vind je zowel bij de Rijksarchieven als bij de verschillende stads- en gemeentearchieven. 

Raadplegen 

Processen-verbaal ouder dan 100 jaar zijn doorgaans vrij raadpleegbaar. Voor jongere processen-verbaal doe je best navraag bij het betreffende archief over de raadplegingsmogelijkheden. 

Gegevens 

De gegevens die je doorgaans terugvindt in een proces-verbaal, zijn de datum en het tijdstip van het geverbaliseerde (strafbare) feit, de naam van de verbalisant (bv. de agent), de naam van de persoon of personen tegen wie het proces-verbaal werd opgemaakt en een opgave van het (strafbare) feit en de omstandigheden waarin dit feit zich heeft afgespeeld. 

Let op 

• Lang niet alle processen-verbaal zijn bewaard gebleven. Soms zijn deze in het geheel niet bewaard gebleven van een specifieke gemeente, in andere gevallen slechts voor een bepaalde periode of gefragmenteerd. 

• De processen-verbaal zijn soms als losse documenten bijgehouden, in andere gevallen zijn deze neergeschreven in zogenaamde chronologische ‘registers van processen-verbaal’. 

Tips 

• Naast de processen-verbaal zijn er nog diverse andere bronnen aan de hand waarvan je onderzoek kan doen naar gepleegde strafbare feiten, zoals gevangenisrollen, registers van morele verslaggeving, opsluitingsdossiers en strafvonnissen. 

• Onderzoek doen naar de strafbare feiten van je voorouders en familieleden? Dan begin je best met het raadplegen van de gevangenisrollen van de gevangenissen in de woonomgeving van jouw voorouders en familieleden.