Dossiers

In dit hoofdstuk:

• De invloed van de Franse revolutie en medicalisering
• Verloop van een beschuldiging
• Angst en controle in Frankrijk
• Maakt stadslucht vrij?
• Dachten deze mannen na over hun seksualiteit?
• Waar vind je sporen van queer personen?

Hoe veranderde de wet en wetenschap rond homoseksualiteit in de 19e eeuw?

Het verloop van een beschuldiging?

Dat hangt af van de zaak:

• Bij aanranding van de eerbaarheid wordt meestal sneller een beschuldigde aangewezen. Vaak door het vermeende slachtoffer zelf of door een ouder als het om een minderjarige gaat.
• Bij openbare zedenschennis komt de aangifte vaak van een toevallige getuige of de politie.

Na arrestatie beslist het parket of er vervolging wordt ingesteld. Als dat gebeurt, komt de zaak voor de rechtbank van eerste aanleg.

Strafzaken tegen homoseksualiteit verlopen meestal in stilte. Zonder veel ophef. Want aandacht zou wel eens de verspreiding ervan kunnen aanmoedigen. Geen grote angstgolven dus over ondergrondse netwerken van homoseksuele mannen die de maatschappij willen onderuithalen. In tegenstelling tot bijvoorbeeld buurland Frankrijk.

Angst en controle in Frankrijk

In Frankrijk heerst wél grote angst voor homoseksualiteit. Mede door de snelle nederlaag in de Frans-Duitse oorlog, waarbij Franse mannen als verzwakt worden gezien in vergelijking met de krachtige Pruisische soldaten.

In Frankrijk wordt de invert of homoseksuele man gezien als een gevaar. Een sluipende ziekte in de samenleving die de bevolking uiteindelijk zal verzwakken.

Politiediensten houden lijsten bij van homoseksuele mannen, die vooral in Parijs onder constante surveillance staan.

Dat systeem van georganiseerde surveillance komt in België nauwelijks voor.

Maakt stadslucht vrij?

Mensen zoeken de stad op voor homoseksuele contacten. Stedelijke anonimiteit biedt de mogelijkheid om gelijkgestemden te vinden. Maar de grotere controle door de ordediensten maakt het risicovoller, want je weet nooit wie je in het donker tegenkomt.

Urinoirs

Waar ontmoetten mannen op zoek naar homoseksuele contacten elkaar in stedelijke regio’s? In de omgeving van urinoirs.

Dat is misschien wat kort door de bocht, maar openbare urinoirs staan in de 19e eeuw wel bekend als dé ontmoetingsplaats voor mannen op zoek naar homoseksuele contacten.

Die bekendheid houdt gevaren in. Want de politie gebruikt soms uitlokking om ‘pederasten’ op heterdaad te betrappen. Agenten gaan naar bekende ontmoetingsplekken, vaak urinoirs, en doen zich voor als geïnteresseerden. Zodra iemand fysiek contact zoekt of zijn geslachtsdeel ontbloot, volgt een arrestatie.

En buiten urinoirs? Het stedelijke uitgaansleven

Ook cafés, theaters en boulevards bieden mogelijkheden voor mannen om discreet of openlijk interesse te tonen in andere mannen.

• Theaters: staanplaatsen zijn strategische plekken waar mannen elkaar kunnen opzoeken door subtiele signalen, zoals licht duwen of zich opdringen om een reactie uit te lokken.
• Cafés: specifieke cafés staan bekend als ontmoetingsplekken.
• Boulevards en parken: flaneren is een manier om discreet contact te leggen.

Hoewel deze netwerken en plekken niet openlijk worden geadverteerd, weet men binnen de gemeenschap hoe en waar elkaar te vinden.

Homoseksueel toerisme? Jazeker

Erotische stadsgidsen maken toeristen wegwijs in het plaatselijke uitgaansleven. Dat zijn boekjes waarin bijvoorbeeld de verschillende pederasten-cafés worden vernoemd.

Vooral voor Britse mannen is België een aantrekkelijke bestemming, omdat homoseksualiteit in eigen land wel nadrukkelijk bij wet verboden is.

Wat dan met het platteland?

Daar weten we in België heel weinig over. Rurale homoseksualiteit is amper in beeld te brengen met de weinige bronnen die er zijn.

Dachten deze mannen na over hun seksualiteit?

Veel mannen die seks hebben met andere mannen beschouwen zichzelf niet als "sodomiet" of homoseksueel. Het gaat vaak om occasionele contacten.

Binnen deze milieus zijn er duidelijke gedragsconventies. Sommige mannen nemen een meer vrouwelijke expressie aan en gebruiken vrouwelijke bijnamen. Ze zoeken vaak contact met mannen die zichzelf als “echte” mannen of hetero beschouwen.

Zo laten soldaten en matrozen zich, vaak tegen betaling, seksueel bevredigen door mannen die als "inverts" worden gezien.

Veel mannen die seks hebben met andere mannen leven een dubbel leven. Officieel zijn ze celibatair of getrouwd, maar ze weten waar ze terechtkunnen om hun homoseksuele verlangens te vervullen.

Of ze zichzelf dan ook een soort homoseksuele identiteit aanmaten?

Waar vind je sporen van queer personen in de 19e eeuw?

Queer personen opsporen in historische bronnen is niet eenvoudig, maar er zijn een aantal aanknopingspunten

Wat vertellen deze bronnen ons (niet)?

• Ze geven vooral een beeld van kortstondige, occasionele ontmoetingen
• Er was een stedelijke seksuele subcultuur, waarin contacten vaak tijdelijk en op straat werden gelegd
• Over huiselijke of langdurige relaties tussen mannen weten we veel minder, omdat er nauwelijks bronnen over zijn