Dossiers
8. Queer-nachtleven in Antwerpen (1900-1980): een verborgen geschiedenis
Het queeruitgaansleven in Vlaanderen laat zich moeilijk reconstrueren. Historische bronnen zijn schaars. En de vele queercafés en -bars zijn inmiddels uit het straatbeeld verdwenen. Toch kent het Antwerpen van de 20e eeuw een levendige queerscène.
Begin 20e eeuw leven queer personen grotendeels in de marge van de samenleving. Homoseksualiteit is niet publiek erkend en zeker niet sociaal aanvaard. Toch vinden gelijkgezinden elkaar op specifieke plekken. In grotere steden, zoals Antwerpen, ontstaan geleidelijk aan queerbars en -cafés.
Het Schipperskwartier: kruispunt van werelden
Een van die plekken is het Schipperskwartier in Antwerpen. Een bruisende wijk vol handelaars, matrozen en sekswerkers en vlak bij de Antwerpse haven.
Het Schipperskwartier is een voorlopige halte of een vertrekpunt. Vrachtschepen leveren materiaal aan via de Schelde en de Red Star Line brengt bezoekers naar en uit de Verenigde Staten.
Dat diverse publiek wordt omarmd door cafés en overnachtingsplaatsen. En in verschillende van die zaken wordt ruimte gecreëerd om te experimenteren met gender en seksualiteit.
Zo is er Danny’s bar, waar het mannelijke personeel als vrouw gekleed gaat (lees meer over de dragcultuur op de website van Histories). Deze bar wordt zelfs vernoemd in het zeemansgedicht One Hell Of A Pub Crawl!: "Or 'Dannys' bar in Antwerp, where the 'she' is very much man."
Van Schipperskwartier naar stationsbuurt
Na de Tweede Wereldoorlog verschuift het queer-uitgaansleven naar het stadscentrum en de stationsbuurt.
De bekende bars: De Shakespeare (Oude Koornmarkt), Café Strange en Café Fortunia (Dambruggestraat), en Week-End en La Ronda (Van Schoonhovenstraat).
Café Strange: iconische plek
In 1955 openen Bruno en Julien Café Strange (dan nog Brasserie Strange). De naam ‘Strange’ is een knipoog naar ‘queer’ en is bedoeld om een homoseksueel publiek aan te trekken.
Discretie is cruciaal: bezoekers moeten aanbellen en gordijnen blijven gesloten. Later bouwen de eigenaars een veranda aan de zijkant van het gebouw die volledige anonimiteit garandeerde bij het binnenwandelen.
Café Strange is een succes! Tegen een van de muren wordt een buffet ingericht. De zitplaatsen worden tegen een andere muur geduwd om plaats te maken voor een dansvloer.
In de jaren 1980 breken nieuwe eigenaars, Armand en Roger, met de discretie. Ze schilderen de gevel roze en voegen een mascotte toe: een sexy matroos. Het interieur wordt een ode aan homoseksuele cultuur, erotische mannenfoto’s versierden de muren. Een deel van het interieur bevindt zich nu in het MAS.
Armand en Roger organiseren extravagante themafeestjes. De best geklede gast kan grote prijzen winnen: een diner in een Antwerps restaurant, een weekendje Amsterdam of Parijs, of een vliegreis naar Athene.
Ook de thé dansants op zondag trekken veel volk. Een advertentie uit 1985 in De Homokrant belooft:
Golden hits, film music, and popcorn oldies!
Om klanten op de hoogte te houden, geven Armand en Roger zelfs een magazine uit: Antwerp Gay Plan.
Ze adverteren hun activiteiten bovendien in nationale en internationale LGBTQIA+-media, zoals de De Gay Krant en Spartacus, een internationale reisgids voor homoseksuele reizigers.
Wat blijft over?
Vandaag de dag is veel van de geschiedenis van het queer nachtelijk amusement materieel onzichtbaar geworden in het straatbeeld. Nochtans zijn er in Antwerpen tijdens de tweede helft van de twintigste eeuw tientallen homo- en lesbische bars.
Geen van die bars overleeft nu. Ook legendarische Café Strange sluit in 2021 definitief de deuren.
Vanaf de jaren 1960 groeit de LGBTQIA+-beweging in Vlaanderen, die eigen feestjes en evenementen organiseert (lees meer in hoofdstuk 4 over de vroege lgbtqia+-beweging ). Het queernachtleven verdwijnt dus niet, het verandert. En groeit verder in nieuwe vormen.
-
Meer weten?
- Bitterman, Alex en Daniel Baldwin Hess, The Life and Afterlife of Gay Neighborhoods.
- Eeckhout, Bart. “The history of queer nightlife in Antwerp : self-interview in a convex mirror”, Website Kunsthal Extra City (2020)
- Herreman, Robbe. “’t Stad is van iedereen. De ontwikkeling van een holebicultuur in Antwerpen (1900-1960).” In Brood & rozen 2017-3.
Leestip:
De kleur van de stad maakt mijn ziel amoureus: een stadskroniek van Cultuur Stad Antwerpen. Dit werpt een uniek licht op het LGBTQIA+-uitgaansleven in Antwerpen. Nog niet zo lang geleden was het in Vlaanderen allesbehalve vanzelfsprekend om jezelf te kunnen zijn als LGBTQIA+-persoon. De stad, en in het bijzonder het havenkwartier, bood een zeldzaam gevoel van geborgenheid.
Aan de hand van persoonlijke getuigenissen krijg je een inkijk in het leven van trans personen, queer mensen met migratieachtergrond, de impact van de aidscrisis, en de rol die de haven en het nachtleven daarbij speelden.
Auteur: Histories