Bronnen

Periode 

Tijdens de Eerste Wereldoorlog had het Koninkrijk België zich neutraal verklaard, maar deze neutraliteit werd geschonden als gevolg van de invasie van het Duitse Keizerrijk op 4 augustus 1914 in de provincie Luik. Wegens de snelle bezetting van Luxemburg door het leger van het Duitse Keizerrijk had men zich in België reeds gemobiliseerd, om aan deze invasie weerstand te kunnen bieden. Met de invasie op 4 augustus kwam er een einde aan de neutraliteit van het Koninkrijk België. 

De invasie van het Duitse Keizerrijk was voor veel Belgen aanleiding om te vluchten naar het eveneens neutrale Nederland, dat zich gedurende de Eerste Wereldoorlog nooit geconfronteerd zou zien met een invasie van het Duitse Keizerrijk. De grote vluchtelingenstroom kwam echter tijdens het Beleg van Antwerpen, van 28 september tot en met 14 oktober 1914, op gang. Circa 1 miljoen Belgen vluchtten in die eerste oorlogsweken naar Nederland, waarvan ongeveer de helft naar de Nederlandse provincie Noord-Brabant. 

Al in 1914 keerden tienduizenden Belgen in Nederland weer naar huis, nadat de Belgische overheid dit onderhandeld had met de Duitse bezetter. Van de 1 miljoen vluchtelingen die er in 1914 in Nederland leefden, zouden er maar 105.000 tot 1918 blijven. Na de Wapenstilstand keerden zij bijna allemaal terug naar huis. Zij kregen een vrijgeleide of laissez-passer: een document dat hen de toestemming gaf om de grens over te steken. 

Bewaarplaats 

De vrijgeleiden voor Belgische vluchtelingen in Nederland zijn te vinden in de inventaris op het archief van het Officieel Belgisch Comité voor Nederland. Deze inventaris vind je bij het Rijksarchief. 

Raadplegen 

Alle vrijgeleiden voor Belgische vluchtelingen in Nederland, verstrekt via het Officieel Belgisch Comité voor Nederland, zijn reeds openbaar. 

Gegevens 

De vrijgeleiden voor Belgische vluchtelingen in Nederland bevatten in de eerste plaats algemene gegevens over de houder van de vrijgeleide, namelijk diens naam, geboortedatum en geboorteplaats. Daarnaast staat ook het verblijfadres in Nederland op de vrijgeleide en de stad of gemeente in België waarnaartoe de houder van de vrijgeleide zich mag begeven. Verder worden ook nog de namen van andere personen genoemd die zich middels deze vrijgeleide bij de houder van de vrijgeleide mogen vervoegen bij het oversteken van de Nederlands-Belgische grens. In veel gevallen is ook een foto van de houder van de vrijgeleide op de vrijgeleide aangehecht. 

Let op 

• De vrijgeleiden voor Belgische vluchtelingen in Nederland zijn er vanzelfsprekend alleen voor Belgische vluchtelingen die naar Nederland zijn gevlucht tijdens de Eerste Wereldoorlog. Bovendien zijn ze er niet van alle Belgische vluchtelingen in Nederland en ook niet alle vrijgeleiden bevatten foto’s. 
• Een gedeelte van de vrijgeleiden voor Belgische vluchtelingen is reeds gedigitaliseerd. Het andere deel is vooralsnog alleen in de studiezaal van het Algemeen Rijksarchief te Brussel in te zien. 

Tips 

• Op Agatha kan je zoeken naar een vrijgeleide van een voorouder of familielid. Klik hiervoor op de homepage van Agatha op ‘Analyses van akten’ en selecteer in het zoekscherm vervolgens ‘Zoeken naar een persoon’. Geef de naam van de betreffende persoon in, klik op ‘Meer filters’ en selecteer bij ‘Aktetype’ de bron ‘Vrijgeleide’. 
• Indien je van een voorouder of familielid een vrijgeleide hebt gevonden, klik je rechts bij het zoekresultaat op ‘Raadplegen’. In het nieuwe scherm bovenaan staat het nummer van de akte, dat feitelijk het nummer van de vrijgeleide is. Indien er reeds scans van beschikbaar zijn, vind je deze in  de inventaris op het archief van het Officieel Belgisch Comité voor Nederland, onder de rubriek ‘III. Correspondance et dossiers relatifs au rapatriement’, vervolgens subrubriek ‘Volets A et B … mai 1919 (1)’, met inventarisnummers 395 t/m 607. 
• Naast de foto’s op de vrijgeleiden zijn er soms ook nog andere foto’s van Belgische vluchtelingen in Nederland te vinden. Deze kan je meestal, indien die er zijn, vinden in de inventaris op het archief van het gemeentebestuur of in de inventaris op het archief van het Comité Belgische Vluchtelingen van de betreffende gemeente waar je voorouder of familielid als vluchteling in Nederland verbleef. 
• Wil je meer weten over het verblijf van je voorouder of familielid in Nederland gedurende de Eerste Wereldoorlog? Raadpleeg dan ook de vluchtelingenregisters van Belgische vluchtelingen in Nederland tijdens de Eerste Wereldoorlog.